Breng beschaving terug in het publieke debat

(gepubliceerd in de Volkskrant 29 april 2019)

Voor mijn scriptie geschiedenis kreeg ik in 1987 een beurs om in Jeruzalem onderzoek te doen naar de extremistische rabbi Meir Kahane. Ik volgde hem, hoorde zijn toespraken en onderzocht waarom hij radicaliseerde van de rabbi in New York die joden verdedigde, naar een voorman van een beweging in Israel die Arabieren het land uit wilde drijven. Een van zijn slogans was: ‘Ik zeg wat jullie denken’ en dat werd de titel van mijn onderzoek.
Daaraan moest ik weer denken toen ik Pim Fortuyn dezelfde woorden hoorde uitspreken, een decennium later. De boodschap was duidelijk: beiden zetten zich af tegen de zogeheten ‘politieke correctheid’, een scheldwoord voor beschaving.

En met hun bravoure oefenden ze aantrekkingskracht uit op velen die vonden dat zij veel te lang monddood waren gemaakt. Hun spel om de democratie naar hun hand te zetten, betaalden beiden met hun leven.
Inmiddels hoeft niemand zich meer geremd te voelen om zijn of haar meningen of gevoelens te uiten, van links tot rechts. Het is communis opinio geworden dat in het publieke debat elke stem recht heeft om gehoord te worden. Sterker nog, velen vinden dat aan individueel gevoel rechten ontleend kunnen worden. Maar de controverse over het afstand nemen van racistische uitingen in de Balie brengt toch weer aan de oppervlakte dat er wel degelijk grenzen zijn aan wat we kunnen zeggen en zo staat het ook in de grondwet.

Het is bekend, door het wegvallen van het socialisme, is ‘links’ zich gaan richten op de belangen van identiteitsgroepen als migranten, vrouwen, lgbt-ers, en concentreert rechts zich op de boze witte mens, de kleine luyden, ouderen. Sommige vrijdenkers keren zich steeds vaker met groepen uit alle gelederen tegen moslims en in mindere mate andere gelovigen en iedereen heeft wel wat aan te merken op gezagsdragers die worden geïdentificeerd als een niet gedefinieerde onbetrouwbare elite. Genoeg stof voor eindeloze gladiatorengevechten in het debat gevuld met gekkies die hun stem willen verheffen welke steeds hoger is gaan klinken om meer aandacht te trekken.
In zijn laatste jaren maakte Kahane op een zeepkist in hartje Jeruzalem theater, omringd door geamuseerde aanhangers en toeschouwers en riep: ‘Stuur alle Arabieren weg! Het maakt me niet uit waarheen! Naar Amerika! Naar Jordanië! Naar Disneyland!!’ Dat was vlak voordat zijn partij werd verboden.

Wat mij betreft is niet het punt of de organisatie, of journalisten in meer bredere zin, ruimte moeten bieden aan ‘verkeerde’ meningen. Want wat is verkeerd als je niet weet welke waarden we delen en waarover overeenstemming is? Nederland telt inmiddels 17 miljoen waarheden. Door het lawaai in de arena verdwijnt de communis opinio over de fundamenten van het gebouw. Om stemmen en aandacht te bemachtigen schoppen opiniemakers en politici steeds harder tegen de pijlers: zie hoe sommigen hun duim naar beneden hielden voor artikel 1. En zie VVD-voorman Klaas Dijkhoff die op een mooie namiddag een andere pijler van de democratie, de vrijheid van godsdienstuiting, wilde pootje haken. Daarbij zelfgenoegzaam het feit negerend dat de grondwet is gebaseerd op eeuwenoude afspraken die zijn gerespecteerd door miljoenen en miljoenen mensen. Zijn veel ruimdenkender liberale voorganger tevens grondwetgrondlegger Thorbecke, draait zich om in zijn graf.

Alleen over antisemitisme zijn we het blijkbaar eens, dat nooit meer, en terecht. Maar doordat het publieke debat is verworden tot theater, met als doel de tegenpartij eronder te krijgen, wordt het vertrouwen in onze democratie uitgehold. Kijk naar de VS en de VK, waar de politiek en debat alleen nog maar gaan over het bestrijden van elkaars wazige visies en het landsbelang volledig uit beeld is geraakt.

Dat is een gevaar dat Nederland ook bedreigt. Ik daag de Balie en rtv-redacteuren uit om debatten te organiseren waarbij geen selectie van genodigden plaats vindt op grond van het criterium of iemand zijn mening leuk kan roeptoeteren. Waarbij niet het belang van individu, partij- of identiteitsgroep voorop staat. Kies mensen uit die gezamenlijk belang bevorderen en die kunnen formuleren wat ons bindt. Te braaf? Nee, moslimgekkies, blokkeerfriezen, tokkies, grote graaiers, gladde politici, knuffelcriminelen, dierenactivisten, mannenbroeders, al die stereotypen, zij zijn pas slaapverwekkend saai.

Goed burgerschap kent remmingen. En houdt in dat je inlevert ten bate van het collectief dat bescherming biedt aan minderheden. Veiligheid voor iedereen. Als veel mensen door rood verkeerslicht rijden, kun je de stoplichten uiteindelijk wel opdoeken. Zijn we Kants categorisch imperatief vergeten? Democratie is geen spel, geen theater maar bittere ernst. Laten we de moed opbrengen om waar nodig mensen te wijzen op het feit dat hun opinie loodrecht op de wet staat en deze niet wordt getolereerd met het oog op de gezamenlijkheid. Ken die wet dus ook. En nee dat is niet uitsluitend aan de rechter, dat is aan onszelf. Minster roeptoeterij aub, maar versterk daarom het parlement. Gekozen door PVV tot SP. Want de democratie, de beschaving, c’est nous.