(gepubliceerd in Trouw 13 maart 2026)
Het was met grote tegenzin dat het kabinet-Balkenende IV in 2010 het rapport van de commissie-Davids in ontvangst nam over Nederlandse deelname in de Irakoorlog. In de kabinetsbrief aan de Tweede Kamer schreef Balkenende dat hij de conclusies accepteerde. In navolging van Davids maakte hij expliciete juridische uitzonderingen op de kwestie van het niet mogen aanvallen zonder volkenrechtelijk mandaat. Rechtvaardiging voor dergelijke militaire acties tegen derde landen is mogelijk in vier gevallen. Dat mag op verzoek van een land zelf, uit zelfverdediging en om eigen onderdanen te evacueren. En met vooruitziende blik stelde Balkenende: in het geval van een ‘(dreigende) humanitaire ramp, met inbegrip van genocide’. De Kamer ging akkoord. Laat dat even bezinken.
‘Met de kennis van nu’ formule probeerde Balkenende de verantwoordelijkheid voor de deelname aan de oorlog tegen Irak (2003) doorzichtig van zich af te schuiven. De benoeming van de commissie ging niet van harte: het was als wisselgeld aan de Tweede Kamer tot stand gekomen omdat het CDA, PvdA en ChristenUnie bij de formatie weigerden een parlementaire enquête in te stellen. Jaren later gaf Balkenende toe dat die enquête er wel had moeten komen en ook dat hij dingen ‘anders zou hebben gedaan’. Spijt betuigde hij niet.
Dat het kabinet Jetten ‘begrip’ heeft voor de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran is niet alleen een klap in het gezicht van het internationaal recht, maar ook van de democratische traditie. Natuurlijk, Jetten heeft geen opdracht gegeven om mee te doen aan de aanval, maar veroordelen deed hij evenmin wat conform het internationaal recht wel had gemoeten.
Bij de afwikkeling van de Irakoorlog draaide alles om wie rekenschap moest afleggen over het debacle. En Davids oordeelde hard. Allereerst had het kabinet niet geluisterd naar zijn ambtenaren die erop wezen dat steun aan deze oorlog in strijd was met het volkenrecht. Evenmin had het kabinet de oren willen leggen naar de inlichtingendiensten MIVD en AIVD, omdat zij een veel genuanceerdere visie naar voren brachten over Saddam Husseins massavernietigingswapens dan de VS. Verder was er geen noodzaak voor een militaire bijdrage van Nederland, tenslotte werd ons land niet bedreigd. En de commissie kritiseerde ook Balkenende zelf: hij nam nauwelijks leiding in het debat over Irak.
Nu is Jetten net als Balkenende getrapt in de val van de Amerikaans Israëlische propaganda over Iran, die beschuldigingen echoot van massavernietigingswapens tegen Irak. Waarmee hij nog een van democratisch aanvaarde conclusies uit het rapport aan zijn laars lapt: hij moet zich verhalen op de Nederlandse informatie. Vrijwel alle juristen zijn het er over eens dat er geen juridische grondslag is voor de aanval op Iran. De Omaanse onderhandelaar verklaarde juist dat Iran en de VS nota bene middenin onderhandelingen zaten en dat een akkoord nabij was. Evenmin is er een urgente reden voor de aanval: in tegendeel, de Israëlische premier Netanyahu pocht dat hij 40 jaar geleden al een oorlog tegen Iran wil.
Met het besluit een marineschip te sturen neemt het kabinet Jetten een groot risico, daarvan is het zich bewust. En uitbreiding van deelname is niet uitgesloten. Zeker, de inzet is defensief, maar het schip kan ons meesleuren in een illegale oorlog als het doelwit wordt. Het kabinet verraadt niet alleen het internationaal recht, het Iraanse volk, maar ook de Nederlandse democratie door de aanbevelingen uit 2010 te negeren. Nederland lijdt aan amnesie als het gaat om oorlogen elders.
Daarentegen doet Nederland niets om de genocide in Gaza te stoppen. Terwijl Jetten kan verwijzen naar het rapport Davids om een einde te maken aan de Nederlandse willekeur van schendingen van internationaal recht en van onze democratische besluiten. De hypocrisie van het meegaan in een niet-gerechtvaardigde oorlog, maar gerechtvaardigde actie (sancties bijvoorbeeld) tegen genocide te weigeren, is voer voor een enquête. Veroordeel daarom de aanvallen net als Spanje. Kom in actie tegen de genocide. Doe waartoe Nederland zelf besloot 16 jaar geleden. Eer het recht en de democratie. De kennis van nu ligt aan Jettens voeten.